کبد چرب و هر آنچه لازم است از آن بدانید

داخلیسلامت عمومی

بیماری کبد چرب (استئاتوز) تجمع اضافی چربی در سلول‌های کبد است. اندام کبد که در سمت راست بالای شکم قرار دارد، بزرگ‌ترین اندام داخلی بدن انسان است. وظایف اصلی کبد، متابولیسم مواد مغذی و حذف سموم است. خون از دستگاه گوارش قبل از انتقال به نقاط دیگر بدن، از طریق کبد فیلتر می‌شود. این بیماری از هر ۱۰ نفر یک نفر را مبتلا می‌کند.

در این مقاله ما به تفضیل بیماری کبد چرب، دلایل ایجادکننده آن، گریدهای کبد چرب، علائم و درمان آن صحبت خواهیم کرد؛ بنابراین اگر به سلامتی کبد خود اهمیت می‌دهید یا در اطراف خود کسی را دارید که از این بیماری رنج می‌برد، تا انتهای مقاله با ما همراه باشید.

کبد چرب چیست؟

کبد چرب چیست؟

کبد چرب یا استئاتوز کبدی، زمانی اتفاق می‌افتد که چربی اضافه در کبد تجمع می‌یابد. وجود مقدار کمی چربی در کبد طبیعی است، اما تجمع مقدار زیاد آن می‌تواند به یک مشکل جدی برای سلامتی شما تبدیل شود. کبد یکی از مهم‌ترین اندام بدن شما است. این اندام به متابولیسم مواد مغذی موجود در غذا و نوشیدنی‌ها و تصفیه مواد زائد از خون شما کمک می‌کند.

 چربی زیاد در کبد باعث التهاب کبد می‌شود، التهاب می‌تواند به کبد شما آسیب برساند و باعث ایجاد زخم در بافت آن شود. دو نوع مختلف بیماری کبد چرب وجود دارد: بیماری کبد چرب غیرالکلی و بیماری کبد چرب الکلی. در تصاویر سونوگرافی فرد بیمار ، سلول‌های کبدی، واکوئول‌های چربی کوچک (لیپوزوم) را در اطراف هسته نشان می‌دهند. سلول‌های کبد، پر از قطرات چربی هستند که نسبت به هسته مرکزی سلول جابجا نمی‌شوند. به علت وجود قطرات چربی، اندازه واکوئل‌ها افزایش می‌یابد و هسته را به سمت اطراف سلول سوق می‌دهد. واکوئل‌های بزرگ ممکن است باهم ادغام‌شده و کیست‌های چربی تولید ‌کنند.

استئاتوز ماکرووزیکولار رایج‌ترین شکل بیماری است و معمولاً با مصرف الکل، دیابت، چاقی و کورتیکواستروئیدها مرتبط است. کبد چرب حاد بارداری و سندرم ری نمونه‌هایی شدید از بیماری کبدی ناشی از تغییر چربی در میکروویزیکولار هستند. تشخیص استئاتوز زمانی انجام می‌شود که میزان چربی در کبد از ۵ تا ۱۰ درصد از نسبت به وزن سلول بیشتر باشد.

عملکرد کبد به چه صورت است؟

کبد یک اندام حیاتی با عملکردهای متعدد است. ازجمله این عملکردها عبارت‌اند از:

  • تولید آنزیم‌های صفرا برای کمک به هضم غذا
  • تولید پروتئین
  • ذخیره آهن
  • تبدیل مواد مغذی به انرژی
  • تولید موادی که به لخته شدن خون کمک می‌کند (برای التیام زخم‌ها)
  • محافظت از خون شما در برابر عفونت‌ها با ایجاد سد ایمنی و حذف باکتری‌ها و سموم (موادی که می‌توانند به بدن شما آسیب برساند)

علائم کبد ناسالم

علائم و بیماری‌های مربوط به کبد، همیشه نشانه‌های قابل‌توجه و مشخصی ندارند اما در صورت بروز علائم و نشانه‌های مربوط به بیماری کبدی، این علائم احتمالاً شامل موارد زیر است:

  • رنگ پوست و چشم‌ها زرد به نظر می‌رسد
  • درد و تورم شکم
  • تورم در ساق پا و مچ پا
  • خارش پوست
  • رنگ تیره ادرار
  • مدفوع کم‌رنگ
  • احساس خستگی مزمن
  • تهوع یا استفراغ
  • از دست دادن اشتها
  • کبودی‌های متعدد در پوست

چگونه کبد چرب می‌شود؟

هنوز مشخص نیست که چگونه کبد چرب می‌شود. چربی اضافه ممکن است از طرف قسمت‌های دیگر بدن شما تولید شود، یا کبد شما مقدار زیادی چربی را از سمت روده جذب کند. علت احتمالی دیگر این است که کبد توانایی خود را برای متابولیسم و تبدیل چربی به شکل قابل دفع از دست می‌دهد. بااین‌حال گفته‌شده، خوردن غذاهای چرب، به‌خودی‌خود، با احتمال کمی باعث بروز این بیماری می‌شود.

چگونه کبد چرب می‌شود؟

علائم بیماری کبد چرب چیست؟

افراد مبتلا به بیماری کبد چرب اغلب تا زمانی که بیماری به سیروز کبد تبدیل شود، هیچ علائم مشخصی ندارند. در مرحله سیروز کبدی یا کمی قبل از آن اگر علائمی نشان داده شود، ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • درد شکم یا احساس سفتی غیرطبیعی در سمت راست بالای شکم
  • حالت تهوع، کاهش اشتها و کاهش وزن
  • زردی پوست و سفیدی در چشم
  • تورم شکم و پاها (آدم)
  • خستگی شدید همراه با آشفتگی ذهنی
  • احساس ضعف

بیماری کبد چرب مرتبط با الکل (ALD)

بیماری کبد چرب الکلی (ALD) قابل‌پیشگیری است. این بیماری معمولاً هنگام مصرف دائم الکل ایجاد می‌شود. ALD می‌تواند مشکلات جدی برای شما ایجاد کند. برخی از این مشکلات عبارت‌اند از:

  • تورم کبدی: تورم کبد علامت مشخصی ایجاد نمی‌کند، اما ممکن است احساس درد یا ناراحتی در سمت راست بالای شکم داشته باشید.
  • هپاتیت الکلی: این نوع بیماری هم موجب تورم در کبد می‌شود. همراه با این تورم مشکلاتی نظیر، تب، تهوع، استفراغ، درد شکم و زردی (زرد شدن پوست و چشم‌ها) نیز ایجاد می‌شود.
  • سیروز الکلی: این مشکل به علت ازدیاد زخم در بافت کبد شما رخ می‌دهد و می‌تواند علائمی مانند تجمع زیاد مایع میان بافتی در شکم (آسیت)، فشارخون بالا در کبد، خونریزی داخلی، سردرگمی و تغییر رفتار، بزرگی طحال و نارسایی کبدی که می‌تواند کشنده باشد.

نشانه‌های وجود کبد چرب در پوست صورت

هر دو حالت حاد و مزمن بیماری کبد چرب، روی پوست علائمی را نشان می‌دهد. علائم آن می‌تواند از موارد نسبتاً کم‌اهمیت مانند بالا آمدن با تأخیر پوست هنگام فشار دادن با انگشتان گرفته تا موارد واضح‌تر مانند زردی پوست، متغیر باشد. شناسایی زودهنگام این علائم می‌تواند منجر به تشخیص سریع و درمان بیماری شود. علائم کلی استئاتوز کبدی در پوست شامل موارد زیر است:

  • خال‌های معروف به خال عنکبوتی
  • بالا آمدن باتاخیر پوست پس ضربه با انگشت
  • بزرگ‌شدن پستان مردانه
  • ریزش موهای زائد
  • خارش
  • تجمع توده‌های چربی رو پلک
  • ریزش مو
  • قرمزی شدید کف دست
  • آکنه شدید

کبد چرب در زنان

خطر ابتلا به کبد چرب در صورت اضافه‌وزن و دیابت، به‌طور بالقوه‌ای افزایش می‌یابد. مردان معمولاً بیشتر در معرض خطر هستند، اما زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک که مستعد ابتلا به دیابت، سطح بالای هورمون آندروژن و درصد بالای چربی بدن هستند، استعداد بالاتری برای بیماری کبد چرب دارند. بنابراین زنان در این گروه، در مورد سلامت کبد از آسیب‌پذیری جدی برخوردارند. البته این مورد که ما اغلب استئاتوز کبدی را با چاقی مرتبط می‌دانیم، همیشه در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک تخمدان (PCOS) صادق نیست.

بیماری کبد چرب در زنان

علائم بیماری در زنان

علائم این بیماری به علت اینکه ویژگی‌های مشخصی نسبت به سایر مشکلات ندارد، تشخیص مشکلی دارد؛ بنابراین به آن بیماری خاموش کبد هم گفته می‌شود. تشخیص دقیق این بیماری با سونوگرافی و آزمایش خون توسط پزشک مجرب صورت می‌گیرد. ازجمله علائمی که استئاتوز کبدی در زنان دارد شامل موارد زیر می‌شود:

  • ریزش مو
  • حساسیت‌های پوستی
  • کم‌خونی
  • رفلاکس معده
  • درد و تورم در قسمت بالا و راست شکم
  • سندروم پیش از قاعدگی شدید (PMS)
  • حساسیت پستان‌ها
  • خشکی چشم
  • درد بدن

گریدهای کبد چرب

بر اساس تفاوت‌های مشاهده‌شده در تصاویر سونوگرافی، تغییرات آنزیمی در آزمایش خون و شدت علائم بیماری، بیماری کبد چرب کبدی به چهار درجه یا مرحله تقسیم می‌شود:

درجه یک

خفیف‌ترین شکل بیماری و جز مراحل ابتدایی درگیر شدن با آن کبد چرب درجه یک است. در نوع یک، چربی در خارج از اندام کبد تجمع می‌یابد و بر عملکرد آن تأثیر محسوسی نمی‌گذارد. در این مرحله ناحیه فوقانی و راست شکم شما به لمس حساس‌تر شده و هنگام لمس آن ناحیه ممکن است احساس گرما کنید. این مرحله با استفاده از درمان‌های دارویی ساده، قابل‌درمان است.

درجه دو

درجه دو فرم نسبتاً شدید بیماری است که با درد زیادی در شکم همراه است. برای جلوگیری از بدتر شدن شرایط، نیاز به مداخله پزشکی هست زیرا درصورتی‌که کنترل نشود با مشکلاتی مثل زخم بافت کبد همراه خواهد بود (زخم در این ناحیه باعث جلوگیری از عبور جریان خون به بافت می‌شوند). بنابراین هر چه زخم گسترش بیشتری پیدا کند، کارآیی کبد کاهش می‌یابد. در این حالت علاوه بر درمان‌های پزشکی به رژیم‌های مخصوصی نیز احتیاج خواهید داشت.

درجه سه

نوع سوم شدیدترین حالت بیماری است که علائم مشخصی دارد. در این فرم از بیماری در کبد زخم‌های شدیدی ایجادشده که بدون مداخله پزشکی قابل‌بهبود نیست. علائمی مثل درد، التهاب، رنگ زرد و پیدا بودن رگ‌های شکم به علت سیروز یا زخم‌های کبدی، بروز پیدا می‌کند.

درجه چهار

در این مرحله سیروز کبدی شدید رخ‌داده و بافت کبدی از بین رفته بنابراین فرد برای سم‌زدایی، تولید برخی از هورمون‌ها و پاک‌سازی خون به پیوند کبد احتیاج خواهد داشت. این مرحله غالباً به علت عفونت‌های ویروسی و مصرف مداوم دخانیات رخ می‌دهد.

تشخیص بیماری کبد چرب

ازآنجاکه اکثر بیماران علائم مشخصی ندارند، تشخیص این بیماری نسبتاً مشکل است. پزشک شما ممکن است از روش‌های مختلفی برای اطمینان از بیماری کبد چرب استفاده کند.  برخی از تست‌ها و اطلاعاتی که پزشک ممکن است برای تشخیص بیماری کبد چرب استفاده کند عبارت‌اند از:

تشخیص بیماری کبد چرب

بررسی سابقه پزشکی

در ابتدا پزشک از شما در خصوص مصرف الکل سؤال خواهد کرد. این اطلاعات می‌تواند به پزشک شما در تشخیص بیماری ALD کمک کند، بنابراین در مورد پاسخ دادن به این سؤال صادق باشید. پزشک همچنین در مورد داروهایی که طی چند ماه گذشته و در حال حاضر مصرف می‌کنید، نحوه غذا خوردن و سایر شرایط که با این بیماری در ارتباط است، سؤال می‌کند.

معاینه فیزیکی

پزشک شما را وزن می‌کند و وضعیت بدن شما را برای تشخیص علائم غیرعادی کبدی مانند بزرگ شدن کبد یا زردی بررسی می‌کند.

بررسی آزمایش خون

 اگر آنزیم‌های کبدی شما مانند آنزیم آلانین آمینوترانسفراز  یا SGPT در آزمایش خون و آسپارتات آمینوترانسفراز یا SGOT در آزمایش خون افزایش یافته باشد، ممکن است مشکلی در کبد شما وجود داشته باشد.

آزمایشات تصویربرداری

ممکن است پزشک شما درخواست آزمایش سونوگرافی، اسکن کامپیوتری (CT) یا تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) بکند. این آزمایشات می‌تواند به شما نشان دهد که آیا چربی اضافی در کبدتان وجود دارد یا خیر.

بیوپسی کبد

همه افراد مبتلا به کبد چرب نیازی به بیوپسی کبد ندارند. اگر شما در معرض ابتلا به این بیماری با گرید ۳ یا ۴ هستید و سایر آزمایشات نشان می‌دهند که ممکن است مشکلاتی مانند سیروز کبدی داشته باشید، پزشک شما ممکن است این نوع آزمایش را درخواست کند. پزشک نمونه‌ای از بافت کبد شما را برداشته و به آزمایشگاه می‌فرستد تا ببیند آیا دچار التهاب یا آسیب کبدی شده‌اید؟

این کار در بیمارستان یا مرکز جراحی به‌صورت سرپایی انجام می‌شود. قبل از عمل، دارویی دریافت خواهید کرد که به شما در آرامش و کنترل درد کمک می‌کند. برای بیوپسی پزشک قسمتی در زیر شکم را بی‌حس می‌کند و از یک سوزن مخصوص برای برداشتن یک‌تکه کوچک بافت از کبد استفاده می‌کند. بیوپسی کبد تنها راهی است که پزشکان می‌توانند به تشخیص دقیق از وجود زخم و التهاب در کبد برسند.

درمان بیماری کبد چرب

تا امروز هیچ داروی مشخصی برای درمان این بیماری تأیید نشده است و اولین خط درمان معمولاً همان کاهش وزن است. زیرا کاهش چربی، به کاهش التهاب و زخم کبد کمک می‌کند. از دست دادن تنها ۳ تا ۵ درصد از وزن بدن می‌تواند تا حد زیادی چربی موجود در کبد شما را کاهش دهد.

شما همچنین باید نوشیدن الکل و سایر دخانیات را ترک کنید. این تنها راهی است که می‌توانید از بدتر شدن آسیب کبد جلوگیری کنید. حتی ممکن است با این رژیم برخی از آسیب‌های کبدی را که قبلاً اتفاق افتاده، برطرف کنید. در مورد نحوه رژیم با پزشک خود مشورت کنید. برای ترک ایمن نوشیدن الکل و مدیریت علائم ترک، ممکن است به برنامه سم‌زدایی تحت نظارت پزشک نیاز داشته باشید.

در صورت بروز عوارض ناشی از بیماری، مانند سیروز یا نارسایی کبد، ممکن است نیاز به پیوند کبد داشته باشید. به‌طورکلی، پیوند کبد یک راه‌حل مناسب برای استئاتوز کبدی گرید ۳ و ۴ است و تابه‌حال پاسخ‌گویی خوبی در بیماران داشته.

جمع‌بندی

در این مقاله در خصوص بیماری کبد چرب صحبت کردیم. این بیماری زمانی رخ می‌دهد که به مدت طولانی دچار دیابت، چاقی و اعتیاد به الکل باشید. این بیماری ۴ گرید (مرحله) مختلف دارد که تشخیص در مرحله ۱ و ۲ به علت نامحسوس بودن علائم، مشکل‌تر است زیرا خوشبختانه هنوز زخم‌های جدی در بافت کبدی ایجاد نشده. بنابراین با رژیم‌های غذایی مخصوص و عدم مصرف الکل تا حد زیادی درمان می‌شود.

تشخیص این بیماری شامل مواردی مانند آزمایش خون (بررسی آنزیم‌های کبدی)، معاینه فیزیکی و در موارد شدیدتر بیماری، بیوپسی کبد می‌شود. در پایان توصیه می‌شود چنانچه در خانواده شما فردی با این بیماری وجود دارد و شما نگران ابتلا به این بیماری هستید، نسبت به چکاپ‌های منظم خود کوشا باشید و با پزشک خود مشورت کنید تا در صورت لزوم، به شما رژیم مناسبی برای کاهش چربی اضافه، داده شود.

منبع
medlinepluswikipediahealthlinewebmd

مقالاتی که شاید برایتان جالب باشد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا