روماتیسم چیست؟ + علت روماتیسم و درمان آن

داخلی

روماتیسم اصطلاحی است که درد و سفتی مفصل را توصیف می‌کند و به طور خاص به مجموعه‌ای از بیماری‌های روماتیسمی اشاره دارد. روماتیسم بر ماهیچه‌ها، مفاصل و استخوان‌ها تأثیر می‌گذارد. این عارضه حدود ۳۵۰ میلیون نفر از مردم جهان را درگیر خود کرده است. بخش اعظمی از این بیماران را افراد کهن‌سال و بخش دیگری را جوانان تشکیل می‌دهند. برای شناخت بیشتر انواع بیماری‌های روماتیسمی و نحوه درمان آن‌ها با مقاله دیگری از وبلاگ هومکا همراه باشید.

بیماری روماتیسم

تعریف بیماری روماتیسم

اصطلاح روماتیسم (Rheumatism) به مجموعه وسیعی از اختلالات التهابی مفصل گفته می‌شود. این اصطلاح دیگر در ادبیات پزشکی استفاده نمی‌شود اما بیماری‌هایی که در اختلالات روماتیسمی ذکر شده‌اند ممکن است تحت روماتیسم لحاظ شوند. روماتیسم به دو نوع زیر تقسیم می‌شوند:

  • اختلالات غیر التهابی: ازجمله استئوآرتریت یا آرتروز
  • اختلالات التهابی: بر مفاصل، ماهیچه‌ها و استخوان‌ها تأثیر می‌گذارند

این اختلالات نیز به‌تنهایی دارای انواع زیر هستند:

دردهایی که روماتیسم نامیده می‌شدند، بخشی طبیعی از دوران پیری هستند. بیشتر افراد با افزایش سن دچار سفتی و درد مفاصل می‌شوند. اکنون بسیاری از مواردی که روماتیسم نامیده می‌شوند درواقع آرتروز هستند. شرایط شدیدتر منجر به بیماری‌های روماتیسمی التهابی می‌شود که نتیجه آن تخریب مفاصل و اندام‌های مختلف بدن است. موارد التهابی علت اصلی درد شدید، ناتوانی و حتی مرگ هستند. در حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ نوع بیماری روماتیسمی وجود دارند که هرکدام کیفیت زندگی بیماران دستخوش تغییرات قرار می‌دهند.

انواع بیماری‌های روماتیسمی غیرالتهابی

بیماری‌های روماتیسمی غیرالتهابی به انواع زیر تقسیم می‌شوند:

  • آرتروز که ممکن است مفاصل اصلی شامل لگن، زانو و دست‌ها را درگیر کند
  • بیماری‌های دژنراتیو ستون فقرات که گردن، کمر و ستون فقرات کمری را درگیر می‌کند و با افزایش سن منجر به درد کمر می‌شوند
  • پوکی استخوان یا استخوان‌های شکننده که منجر به شکستگی‌های مکرر می‌شود (حتی با ضربه کم)
  • سندرم فیبرومیالژیا یا سندرم‌های درد منطقه‌ای که دردهای اسکلتی – عضلانی هستند

انواع بیماری‌های روماتیسمی التهابی

بیماری‌های مفصلی باعث التهاب می‌شوند. این بیماری‌ها به انواع زیر تقسیم می‌شوند:

  • آرتریت روماتوئید که منجر به تورم شدید مفاصل، قرمزی و سفتی و درنهایت تغییر شکل و بی‌حرکتی می‌شود
  • اسپوندیلیت آنکیلوزان منجر به التهاب و همجوشی مفاصل می‌شود و بیشتر اوقات ستون فقرات را تحت تأثیر قرار می‌دهد
  • لوپوس که به سیستم ایمنی بدن مربوط است
  • نقرس ناشی از رسوب بلورهای اوریک اسید در مفاصل است که منجر به تغییرات التهابی شدید و درد می‌شود
  • آرتریت ایدیوپاتیک یک‌شکل شدیدی از آرتریت روماتوئید است که نوجوانان زیر ۱۶ سال را تحت تأثیر قرار می‌دهد
  • بورسیت یا التهاب کیسه پرشده از مایع هستند (ساختارهایی به نام بورس در مفاصل)
  • التهاب تاندون‌هایی که نازک هستند و بین ماهیچه‌ها و استخوان‌ها در مفاصل ارتباط دارند. ناحیه‌ای که معمولاً تحت تأثیر قرار می‌گیرد شامل باسن، زانو و مچ پا است
  • شانه یخ‌زده (کپسولیت) یا التهاب کپسول مانند غلاف‌هایی هستند که فضاهای مفصلی را احاطه کرده‌اند
  • تنوسینوویت یا التهاب تاندون‌ها و مایعات سینوویال که به‌عنوان بالش بین فضاهای مفصلی عمل می‌کنند
  • آرتریت پسوریاتیک یا آرتریت همراه با اختلال پوستی پسوریازیس ظاهر می‌شود
  • تب روماتیسمی و بیماری روماتیسمی قلبی که به دلیل عفونت و واکنش‌های التهابی مرتبط با بدن ایجاد می‌شود

انواع بیماری‌های روماتیسمی

بیماری‌های غیرمفصلی یا مواردی که بر سایر بافت‌ها و اندام‌های نرم تأثیر می‌گذارند:

روماتیسم خاموش

به‌طورکلی متخصصین از این بیماری تحت عنوان روماتیسم خاموش یاد می‌کنند. چراکه این بیماری در مراحل اول هیچ علامت روشنی ندارد و شاید بیمار در صورت مشاهده علائم نیز نسبت به بروز این بیماری مشکوک نشود. یکی از اولین نشانه‌های روماتیسم آسیب و شکستن استخوان است. روماتیسم خاموش به‌تدریج سبب کاهش توده استخوان شده، استحکام استخوان‌ها را کاهش می‌دهد و درنهایت فرد را درگیر عوارض ناشی از پوکی استخوان می‌کند.

روماتیسم پوستی

 زمانی که فرد به این بیماری مبتلا می‌شود، به این معناست که سیستم ایمنی به پوست و دیگر اندام‌ها همچون کلیه‌ها و ریه حمل می‌کند. ضایعات پوستی، احساس درد در استخوان، احساس درد در مفاصل، تغییر یافتن شکل انگشتان دست، افزایش قند خون و بروز التهاب در مفاصل ازجمله علائم روماتیسم پوستی هستند.

روماتیسم عصبی

یکی دیگر از انواع روماتیسم که شیوع بالایی دارد، روماتیسم عصبی است. فرد مبتلا به روماتیسم عصبی چون بافت‌های بدنش آسیب‌دیده هستند از ناحیه رشته‌های عصبی فشار زیادی را متحمل می‌شود. فرد مبتلا به روماتیسم عصبی معمولاً علائمی همچون احساس کرختی، عدم توانایی در حرکت برخی از اندام‌ها و سوزن سوزن شدن دست و پا را در خود مشاهده می‌کند.

چه کسانی در معرض ابتلا به روماتیسم قرار دارند؟

بیماری‌های روماتیسمی می‌تواند در افراد در هر سن، جنس و نژادی تأثیر بگذارند. برخی افراد بیشتر از دیگران مستعد ابتلا به این بیماری‌های هستند. برخی بیماری‌های روماتیسمی در گروه‌های خاصی از افراد شایع‌تر هستند:

  • آرتروز در افراد مسن بیشتر است
  • اکثر افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید زنان هستند
  • فیبرومیالژیا از هر ۵۰ نفر یک نفر را مبتلا می‌کند
  • نقرس در مردان شایع‌تر است
  • بیماری لوپوس زنان را ۸ تا ۱۰ برابر بیشتر از مردان مبتلا می‌کند
  • اسپوندیلیت آنکیلوزان بیشتر در مردان رایج است
  • اسکلرودرمی در زنان شایع‌تر است

علت بیماری روماتیسم

متخصصان نمی‌دانند علت اصلی بیشتر بیماری‌های روماتیسمی چیست! در بسیاری از موارد، علت بستگی به نوع بیماری دارد؛ اما محققان معتقدند که برخی یا همهٔ موارد زیر ممکن است در ابتلا به روماتیسم اثرگذار باشند:

  • ژن‌ بودن و سابقه خانوادگی
  • سبک زندگی نادرست مانند اضافه‌وزن
  • ضربه و فشار
  • عفونت
  • مشکلات سیستم عصبی
  • مشکلات متابولیک
  • ساییدگی و پارگی بیش‌ازحد بر مفصل
  • عوامل محرک محیطی

به گفته وب‌سایت webmd روماتیسم بیشتر زمانی اتفاق می‌افتد که سیستم ایمنی بدن دچار مشکل شود و به سلول‌های خودی حمله می‌کند. گاهی اوقات این بیماری در ژن‌های فرد است.

گاهی هم به دلیل شرایط اطراف فرد مانند دود سیگار، آلودگی و عوامل عفونت ایجاد می‌شود. جنسیت هم در ابتلای افراد به روماتیسم موثر است. زنان بیشتر از مردان درگیر بیماری‌های روماتیسمی می‌شوند.

علائم و نشانه‌های روماتیسم

علائم و نشانه‌های بیماری روماتیسمی بسته به نوع آن متفاوتند؛ اما به‌طورکلی افراد مبتلا به آرتریت، درد و سفتی در مفاصل را تجربه می‌کنند. تشخیص و درمان زودهنگام، کلید کمک به جلوگیری از آسیب بیشتر مفصل و مدیریت علائم است. موارد زیر شایع‌ترین علائم آرتریت و سایر بیماری‌های روماتیسمی هستند:

  • درد مفاصل
  • تورم در مفصل
  • سفتی مفاصل (حداقل یک ساعت در صبح زود به طول مینجامد)
  • درد یا حساسیت مزمن در مفصل
  • گرما و قرمزی در ناحیه مفصل
  • حرکت محدود در مفصل یا مفاصل آسیب‌دیده
  • احساس خستگی در مفاصل

علائم آرتروز و سایر بیماری‌های روماتیسمی ممکن است شبیه به یکدیگر باشند. برای تشخیص دقیق اینکه کدام علائم برای کدام نوع از بیماری‌ است، به پزشک متخصص مراجعه کنید.

علائم و نشانه‌های روماتیسم

خطرناک‌ترین نوع روماتیسم

بیماری‌های روماتیسمی معمولاً مفاصل، تاندون‌ها، رباط‌ها، استخوان‌ها و ماهیچه‌ها را درگیر می‌کنند. ازجمله خطرناک‌ترین انواع روماتیسم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

آرتروز (Osteoarthritis)

آرتروز یکی از خطرناک‌ترین انواع روماتیسم و شایع‌ترین نوع آرتریت است. این بیماری نوعی التهاب است که با نام «آرتریت دژنراتیو» شناخته می‌شود. این عارضه اغلب در دست، لگن و زانو ایجاد می‌شود.

آرتریت روماتوئید (Rheumatoid arthritis)

آرتریت روماتوئید یک اختلال التهابی مزمن است که به‌احتمال‌زیاد تأثیرات قابل‌توجهی بر بدن فرد مبتلا دارد؛ یعنی تأثیر این بیماری فقط بر مفاصل نیست زیرا در برخی موارد دیگر می‌تواند به گروهی از اعضای دیگر بدن مانند پوست، چشم‌ها، ریه‌ها و قلب نیز آسیب برساند. این التهاب زمانی رخ می‌دهد که سیستم دفاعی به اشتباه به بافت‌های بدن حمله می‌کند.

لوپوس (Lupus)

لوپوس یک بیماری خود ایمنی و طولانی‌مدت است که در آن سیستم ایمنی بدن بیش‌ازحد فعال می‌شود. در این حالت ممکن است سیستم ایمنی به بافت طبیعی و سالم بدن حمله کند. علائم بسیاری در افراد مبتلا به لوپوس وجود دارند که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

  • التهاب، تورم و آسیب به مفاصل
  • مشکلات پوستی
  • اختلالات کلیوی
  • بروز مشکلات قلب و عروقی
  • مشکلات ریوی

آرتریت پسوریاتیک (Psoriatic arthritis)

نوعی از آرتریت التهابی است که با پسوریازیس ارتباط تنگاتنگی دارد. آرتریت پسوریاتیک بر مفاصل و ساختارهای اطراف آن تأثیر منفی می‌گذارد. این عارضه با التهاب تاندون‌هایی که وارد استخوان می‌شوند یا التهاب تنوسینوویت در انگشتان نمایان می‌شود. همچنین، ممکن است باعث تغییراتی در ناخن‌های فرد مبتلا شود (ایجاد حفره روی ناخن).

سندرم شوگرن (Sjogren syndrome)

این سندرم نوعی بیماری خود ایمنی است، به این معنا که سیستم ایمنی بدن به‌اشتباه به قسمت خاصی از بدن حمله می‌کند. در این نوع اختلال، سیستم ایمنی به غدد مسئول تولید اشک و بزاق حمله خواهد کرد.

خطرناک‌ترین انواع روماتیسم

نقرس (Gout)

نقرس در دستهٔ خطرناک‌ترین انواع روماتیسم قرار می‌گیرد. این عارضه معمولاً باعث احساس درد شدید، تورم و احساس سفتی در مفاصل می‌شود و معمولاً مفصل شست پا را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

تشخیص بیماری روماتیسم

تشخیص بیماری‌های روماتیسمی در مراحل اولیه دشوار است زیرا علائم شبیه بسیاری از بیماری‌های دیگر است. متخصصان برای تشخیص بیماری از چند روش تشخیصی استفاده می‌کند. در تشخیص بیماری نتیجه آزمایش خون، عکس رادیوگرافی و سونوگرافی و معاینه اندام‌ها و به‌ویژه مفاصل از اهمیت بالایی برخوردار است. بنابراین ممکن است با توجه به علائمی که بیمار دارد، پزشک بتواند تنها با یک مورد از روش‌های تشخیصی بیماری را شناسایی کند و یا اینکه تجویز به انجام تمام‌ روش‌های تشخیص کند.

آزمایش خون

افراد مبتلا به اختلالات روماتیسمی اغلب دارای میزان مشخصی از رسوب گلبول‌های قرمز (ESR) هستند. همچنین سطح پروتئین واکنشی C (CRP) که ممکن است نشان‌دهنده وجود یک فرآیند التهابی در بدن باشد، در این بیماران دیده می‌شود. هر دوی این مشکلات با آزمایش خون قابل‌تشخیص هستند.

آزمایش فاکتور روماتوئید (RF)، تست آنتی‌بادی علیه هسته (آزمایش ANA) و آزمایش آنتی‌بادی علیه پپتید سیترولینه حلقوی (Anti-CCP) نیز از انواع آزمایش روماتیسم هستند. این تست‌ها جزء آزمایش‌های خونی جدید هستند.

آزمایش‌های تصویربرداری

ممکن است پزشک اشعه ایکس را برای ردیابی پیشرفت روماتیسم توصیه کند. آزمایش ام آر آی (MRI) و سونوگرافی می‌تواند به پزشک کمک کند تا دربارهٔ نوع و شدت بیماری قضاوت درستی داشته باشد.

درمان بیماری روماتیسم

ازآنجاکه اشکال و شرایط مختلفی وجود دارند که تحت اختلالات روماتیسمی طبقه‌بندی می‌شوند، درمان هر یک از این بیماری‌ها نیز ماهیت متفاوتی دارد. هیچ دارو یا درمان خاصی وجود ندارد که شرایط آرتریت یا سندرم درد التهابی را بهبود ببخشد. برنامه درمانی بسته به نوع و شرایط بیمار متفاوت خواهد بود. اهداف و روش‌های درمانی به شرح زیر است.

درمان بیماری روماتیسم

مدیریت و تسکین درد

هدف اولیه درمان همهٔ انواع اختلالات روماتیسمی، مدیریت و تسکین درد است. درد را می‌توان به دو طریق زیر مدیریت کرد:

  • استفاده از مسکن‌های سنتی مانند مرفین و کدئین ممکن است درد را کاهش دهند اما هیچ تأثیری بر فرآیندهای التهابی ندارند
  • استفاده از داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) ازجمله ایبوپروفن، دیکلوفناک، ناپروکسن و سایر موارد که باعث تسکین در می‌شوند و التهاب را کاهش می‌دهند

داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی برای افرادی که از بیماری التهابی مفصلی رنج می‌برند، بسیار مفید است. بااین‌حال، به دلیل خطر عوارض جانبی شدید مانند زخم معده، آسیب کلیه، قلب و کبد در استفاده طولانی‌مدت، این داروها برای افرادی که دارای اختلالات روماتیسمی التهابی هستند، برای استفاده طولانی‌مدت تجویز نمی‌شود.

کاهش التهاب مفاصل و بافت‌ها

یکی دیگر از اهداف اصلی برنامه درمانی، کاهش و جلوگیری از التهاب مفاصل است. این کار با استفاده از کورتیکواستروئیدها محقق می‌شود. کورتیکواستروئیده عوامل التهاب را کاهش می‌دهند و با گذشت زمان ممکن است از پیشرفت آسیب مفصلی جلوگیری کنند. اگرچه استفاده طولانی‌مدت از کورتیکواستروئیدها با عوارض جانبی همراه است اما هنوز هم اصلی‌ترین درمان برای بسیاری از اختلالات روماتیسمی هستند.

داروهای مورداستفاده برای مبارزه با التهاب حاد در سایر بیماری‌های آرتریت مانند نقرس شامل کلشی‌سین (Colchicine) است. التهاب نیز با استفاده از عوامل جدیدتری به نام اصلاح‌کننده پاسخ بیولوژیکی یا «BRM» کاهش می‌یابد. اصلاح‌کننده پاسخ بیولوژیکی به‌طور گسترده در آرتریت روماتوئید مورداستفاده قرار می‌گیرد و نشانگرهای التهابی که منجر به آسیب مفصل می‌شوند را هدف قرار می‌دهند.

کاهش و جلوگیری از آسیب به مفاصل

اکثر اختلالات روماتیسمی توسط فرآیندهای التهابی منجر به ناتوانی شدیدی در بیمار می‌شوند. جلوگیری از آسیب بیشتر پیش‌رونده مفصل با فیزیوتراپی و تمرین‌های حرکتی مفاصل انجام می‌شود. فیزیوتراپی و تمرین‌های حرکتی یک هدف مهم درمانی برای تقویت مفاصل و ایجاد شرایط مناسب برای استقلال بیشتر بیمار در حرکت کردن هستند.

آسیب مفصلی در بیماری آرتریت روماتوئید با استفاده از داروهایی که به‌عنوان داروهای ضد روماتیسم مفصلی اصلاح‌کننده بیماری (DMARDs) شناخته می‌شوند، پیشگیری و متوقف می‌شود. این داروها شامل متوترکسات، لفلونومید، هیدروکسی کلروکین و سایر موارد هستند. این داروها می‌توانند از آسیب پیش‌رونده مفصل و از ناتوانی مرتبط با آرتریت روماتوئید جلوگیری کنند.

درمان‌های خانگی برای روماتیسم

درمان‌های غیر دارویی برای روماتیسم

علاوه‌بر اینکه اغلب مبتلایان روماتیسم جهت تسکین علائم و درمان باید دارو مصرف کنند، می‌توانند با روش‌های غیر دارویی نیز این بیماری را کنترل نمایند. برخی از روش‌های زیر حتی می‌توانند به بهبود و درمان بیماری هم کمک کنند:

  • استراحت دادن به مفاصل دردناک
  • شرکت در جلسات فیزیوتراپی
  • رژیم غذایی مناسب و کاهش وزن
  • ورزش زیر نظر متخصص روماتولوژیست
  • استفاده از آتل و فیکس کردن مفاصل دردناک در موقعیت دلخواه
  • استفاده از پی آر پی یا درمان با پلاسمای غنی از پلاکت
  • شرکت در جلسات ماساژ
  • استفاده از تکنیک‌های طب سوزنی تحت نظر متخصص
  • ورزش در آب
  • انجام تمرینات ورزشی که از تحلیل عضلات جلوگیری می‌کنند
  • دوچرخه سواری
  • شرکت در جلسات تای چی
  • انجام تمرینات تقویتی
  • پیاده روی کردن و شرکت در جلسات یوگا
  • استفده از کیسه آب سرد و گرم

توجه: ورزش کردن، کاهش وزن و رژیم غذایی سالم در پیشگیری از این بیماری بسیار مؤثر هستند.

کلام آخر

روماتیسم یک اصطلاح عمومی است که به مجموعه‌ای از بیماری‌های التهابی و غیرالتهابی اشاره دارد. این بیماری باعث می‌شود تا افراد زندگی سخت و دشواری را تجربه کنند. این بیماری‌ها کودکان و نوجوانان را نیز مبتلا می‌کنند. وضعیت درمان و شرایط بهبودی با میزان پیشرفت بیماری و استمرار در ادامه دادن برنامه درمانی رابطه مستقیم دارند؛ اما چشم‌انداز بیماران مبتلا به این بیماری امیدوارکننده است و بیشتر آن‌ها تحت درمان‌های مؤثر می‌توانند کیفیت زندگی خود را بهبود ببخشند. نظر شما درباره این بیماری چیست؟ اگر خودتان تجربه‌ای از این بیماری داشته‌اید یا اگر فردی در نزدیکی شما به بیماری‌های روماتیسمی مبتلا است، نظر خودتان را با ما به اشتراک بگذارید.

منبع
webmd

مقالاتی که شاید برایتان جالب باشد

پرسش و پاسخ با پزشک هومکا

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

۲۴ دیدگاه

  1. سلام ممنون واسه توضیحات کامل. برای تشخیص بیماریهای روماتیسمی باید پیش چه متخصصی بریم؟

      1. در ابتدا باید درمان رماتیسم رو انجام بدین و در صورتی که کمبود ویتامین دی دارید مکمل ویتامین دی هم مصرف کنید. کمبود ویتامین دی می‌تونه موجب تشدید علاِم بشه.

      2. سلام من مدتیه که وقتی صبح از خواب بیدار میشم دستام و انگشتام خیلی درد داره و نمیتونم ازشون استفاده کنم. خیلی هم حس سفتی داره. علائم دیگه ای ندارم ممکنه واسه بیماری روماتیسمی خاصی باشه؟

          1. سلام دوست عزیز
            علائم روماتیسم مفصلی می‌تونه به‌صورت خشکی و درد صبحگاهی باشه.
            اما برای تایید تشخیص، نیاز به بررسی پزشکی و آزمایشگاهیه.

            1. سلام خلیل عزیز
              یکی از علل التهاب و تورم مفاصل میتونه بیماری روماتیسمی باشه.
              اما جهت تشخیص قطعی نیاز به آنالیز مایع مفصلی و معاینه هست.

              1. لام الهه‌ی عزیز
                یکی از علل درد مفاصل میتونه روماتیسم مفصلی باشه ولی برای تایید تشخیص نیاز به بررسی پزشکی هستش.

                1. سلام رضای عزیز
                  در موارد شدید آرتروز که با درمان دارویی قابل درمان نیست، جراحی و تعویض مفصل توسط پزشک توصیه میشه.
                  بهتره در این مورد با پزشکتون مشورت کنید.

                  1. سلام علیرضای عزیز
                    ممنون از لطف شما
                    پی آر پی برای درمان برخی آسیب ها و کشش‌‌های مزمن رباط و تاندون در ساختار هر مفصلی می‌تونه کمک کننده باشه.

                  دکمه بازگشت به بالا