آزمایش کورتیزول
خانه
مقالات
آزمایش کورتیزول

آزمایش کورتیزول

آخرین تاریخ به روز رسانی: 1401/09/15
همه چیز در مورد آزمایش کورتیزول!
هورمون کورتیزول برای جلوگیری از استرس و اضطراب در بدن ترشح می‌شود. حال اگر این هومون به هر دلیلی در بدن کاهش یا افزایش پیدا کند، مشکلات زیادی مانند فشار خون بالا یا پایین، پریود نامنظم و مشکلات دیگر برای فرد پیش خواهد آمد. از این رو، هومکا می‌تواند این آزمایش را در منزل و در کوتاه‌ترین زمان برای شما انجام دهد.

اگر علائمی مانند پریودی نامنظم، اختلالات خواب، احساس خستگی مفرط و فشار خون بالا یا پایین دارید، معمولا پزشک انجام آزمایش کورتیزول را تجویز خواهد کرد. این آزمایش در واقع سطح هورمون کورتیزول را در بدن شما بررسی می‌کند. این هورمون در پاسخ بدن شما به استرس تولید می‌شود و اگر سطح آن در بدن کاهش یا افزایش پیدا کند، ممکن است بروز برخی بیماری‌های فوق کلیوی در فرد رخ دهد. پس اگر پزشک برای شما آزمایش کورتیزول تجویز کرده است یا قصد دارید تا بیشتر در ارتباط با آن بدانید، ادامه مطالب را دنبال کنید.

 

آزمایش کورتیزول چیست؟

در آزمایش کورتیزول سطح کورتیزول خون اندازه‌گیری می‌شود. کورتیزول هورمونی است که در متابولیسم پروتئین‌ها، لیپیدها و کربوهیدرات‌ها نقش دارد و عملکرد آن بر سطح گلوکز خون، حفظ فشار خون متعادل و تنظیم سیستم ایمنی تأثیرگذار است. بیشتر کورتیزول خون به پروتئین‌ها متصل بوده و تنها درصد کمی از آن آزاد و از نظر بیولوژیکی فعال است. کورتیزول آزاد از طریق ادرار دفع شده و مقداری از آن نیز در بزاق وجود دارد. آزمایش کورتیزول میزان این هورمون را در خون، ادرار و یا بزاق اندازه‌گیری می‌کند.

سطح کورتیزول در خون (همچنین در ادرار و بزاق) به طور طبیعی در یک الگوی روزانه فراز و نشیب‌هایی دارد. این هورمون در اوایل صبح به اوج خود رسیده، سپس کاهش یافته و در اواخر شب به پایین‌ترین سطح خود می‌رسد. الگوی روزانه معمولا تحت تاثیر شیفت‌های کاری (مانند شیفت شب)  یا ساعات خواب روزانه تغییر می‌کند و همچنین ممکن است بر اثر ابتلا به بیماری دچار اختلال شود و نظم اولیه خود را از دست دهد.

کورتیزول توسط غدد فوق کلیوی، دو اندام مثلثی شکل در بالای کلیه‌ها تولید و ترشح شده و مقدار آن در خون توسط غدد هیپوتالاموس و هیپوفیز در مغز تنظیم می‌شود. زمانی که سطح کورتیزول خون کاهش ‌یابد، هیپوتالاموس هورمون آزاد کننده کورتیکوتروپین (CRH) را ترشح می‌کند و از این طریق به غده هیپوفیز برای تولید ACTH (هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک) سیگنال می‌دهد. ACTH تولید شده از هیپوفیز یک محرک برای تولید کورتیزول از غدد فوق کلیوی است. بنابراین می‌بینیم که تولید مناسب کورتیزول در بدن مستلزم فعالیت و هماهنگی بسیار دقیق غده‌های هیپوتالاموس، هیپوفیز و غدد فوق کلیوی است.

وبسایت WebMD در ارتباط با اهمیت انجام آزمایش کورتیزول اینگونه بیان می‌کند:

کورتیزول هورمونی است که در سرتاسر بدن و برای حفظ فشار خون، قند خون، متابولیسم و ​​پاسخ به عفونت‌ها و استرس اهمیت دارد.

پس بسیار مهم است که از سطح کورتیزول در بدن خود آگاهی پیدا کنید. به همین دلایل است که پزشک ممکن است این آزمایش را برای شما تجویز کند.

 

علت انجام آزمایش کورتیزول چیست؟

معمولا آزمایش کورتیزول زمانی تجویز می‌شود که فرد علائمی دارد که نشان‌دهنده سطح بالای کورتیزول در خون است. از مهمترین علائم مرتبط با سطح بالای کوتیزول در خون می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

* فشار خون بالا

* قند خون بالا

* چاقی، به خصوص در ناحیه شکمی

* رگه‌های بنفش روی شکم

* تحلیل رفتن و ضعف عضلانی

* پوکی استخوان

علاوه بر موارد بالا، قاعدگی نامنظم در زنان و افزایش موهای صورت نیز ممکن است از علائم اختلال کورتیزول باشد. علائم کورتیزول بالا در کودکان شامل تاخیر در رشد و کوتاهی قد است. یکی دیگر از دلایل تجویز این آزمایش، وجود نشانه‌های کورتیزول پایین در افراد است. در نارسایی آدرنال یا بیماری آدیسون، سطح کورتیزول کاهش پیدا کرده و علائم زیر بروز می‌کند:

* کاهش وزن

* ضعف عضلانی

* خستگی

* فشار خون پایین

* درد شکم

* لکه‌های تیره پوست (از علائم بیماری آدیسون)

کاهش بیش از حد تولید کورتیزول گاهی می‌تواند باعث ایجاد بحران آدرنال شود که نیاز به مراقبت‌های فوری دارد. علائم این اختلال به صورت زیر است:

* شروع ناگهانی درد شدید در ناحیه کمر، شکم یا پاها

* استفراغ و اسهال و منتهی شدن به کم آبی بدن

* فشار خون پایین

* از دست دادن هوشیاری

آزمایش کورتیزول ممکن است برای ارزیابی اثربخشی روند درمان سندرم کوشینگ یا بیماری آدیسون نیز تجویز شود.

برای ثبت درخواست آزمایش کورتیزول در منزل، کافی است تا بر روی بنر زیر کلیک کنید.

تماس برای ثبت درخواست رایگان

 

نحوه انجام آزمایش کورتیزول

به طور معمول، آزمایش کورتیزول به صورت خونی انجام می‌شود اما گاهی ممکن است از ادرار یا بزاق نیز برای آزمایش استفاده شود. آزمایش خونی کورتیزول غالبا در حدود ساعت ۸ صبح زمانی که کورتیزول خون در اوج خود قرار دارد انجام می‌شود البته بسته به تشخیص پزشک، آزمایش مجدد در ساعت ۴ بعد از ظهر یعنی زمانی که سطح این هورمون باید به میزان قابل توجهی کاهش یافته باشد، تکرار می‌شود.

در برخی شرایط کورتیزول درست قبل از خواب یعنی زمانی که سطح آن در پایین‌ترین حالت ممکن قرار دارد انجام می‌شود. در این آزمایش معمولا کورتیزول بزاق اندازه‌گیری می‌شود. نمونه بزاق با قرار دادن یک سواب در دهان و صبر کردن برای آغشته شدن کامل آن جمع آوری می‌شود. دریافت چند نمونه به پزشک اجازه می‌دهد تا الگوی روزانه ترشح کورتیزول (تغییر روزانه) را ارزیابی نماید. در بعضی شرایط از نمونه ادرار برای انجام آزمایش استفاده می‌شود. معمولا در چنین مواردی تمام نمونه‌های ادرار یک شبانه‌روز (۲۴ ساعته) جمع‌آوری می‌شود. البته گاهی بسته به شرایط بیمار و تشخیص پزشک تنها یک نمونه کفایت می‌کند.

شرایط انجام آزمایش کورتیزول

 

آمادگی‌های لازم برای انجام آزمایش کورتیزول

برای انجام این آزمایش ممکن است پزشک توصیه‌هایی برای شما بیان کند. توصیه‌های مربوط به زمان جمع‌آوری نمونه، استراحت یا هر آماده‌سازی که لازم است را به درستی دنبال کنید. دریافت نمونه از بزاق با دقت بالایی انجام می‌شود و ممکن است به شما توصیه شود که برای مدتی (بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه) قبل از آزمایش از خوردن، نوشیدن یا مسواک زدن خودداری کنید. هر دستورالعملی که به شما ارائه شده است را به دقت دنبال کنید.

برای انجام خدمات آزمایش در منزل و جکاپ در منزل، بر روی بنر زیر کلیک کنید.

دکمه ثبت درخواست رایگان

 

تفسیر آزمایش کورتیزول به چه صورت است؟

به طور معمول، سطح کورتیزول هنگام خواب پایین است و دقیقاً بعد از بیدار شدن در بالاترین حد خود قرار می‌گیرد. اگرچه ممکن است این الگو به دلایلی مثل شیفت‌های کاری و ساعات خواب روزانه تغییر کند.

اگر سطح کورتیزول بلافاصله پس از بیدار شدن افزایش یافته باشد و یا سطح آن طبیعی باشد اما سطح کورتیزول قبل از خواب کاهش پیدا نکند، نشان‌دهنده بالا بودن کورتیزول و ابتلا به سندرم کوشینگ است.

 اگر کورتیزول مازاد با تزریق دگزامتازون فروکش نکند، یا اگر کورتیزول 24 ساعته ادراری و یا شبانه بزاقی بالا باشد، نشان می‌دهد که کورتیزول مازاد ناشی از افزایش غیرطبیعی تولید ACTH است. افزایش ACTH ممکن است به دلیل اختلال هیپوفیز یا یک نوع تومور خارج از هیپوفیز رخ دهد و یا به دلیل نقص در عملکرد غدد فوق کلیوی باشد. در هر صورت آزمایشات تکمیلی جهت تعیین علت لازم است.

اما در مقابل، اگر کورتیزول خون پایین باشد و فرد به آزمایش تحریک ACTH پاسخ دهد احتمالاً مشکل ناشی از تولید ناکافی ACTH در هیپوفیز است. اگر فرد به تست تحریک ACTH پاسخ ندهد، احتمالا مشکل با غدد فوق کلیه مرتبط است. اگر کم‌کاری غدد آدرنال به دلیل اختلال عملکرد هیپوفیز و تولید ناکافی ACTH باشد، فرد دچار نارسایی ثانویه آدرنال است. اما اگر کاهش تولید کورتیزول به دلیل آسیب مستقیم غدد آدرنال باشد فرد به نارسایی اولیه آدرنال یا بیماری آدیسون مبتلا شده است.

اگر جواب آزمایش بیانگر اختلال هیپوفیز، غدد فوق کلیوی یا علل دیگر باشد پزشک ممکن است آزمایشات دیگری مانند سی‌تی (توموگرافی کامپیوتری) یا اسکن MRI (تصویربرداری رزونانس مغناطیسی) را برای شناسایی منشا بیماری تجویز نماید.

تفسیر آزمایش

 

علائم اصلی کورتیزول بالا چیست؟

قرار گرفتن طولانی مدت در معرض سطوح بالای کورتیزول می‌تواند به اندام‌های بدن آسیب بزند. چنین روندی در طول زمان منجر به سندرم کوشینگ می‌شود. شایع‌ترین علائم کورتیزول بالای خون عبارتند از:

* افزایش وزن به ویژه در ناحیه شکم و صورت

* خستگی

* مستعد شدن به بیماری‌های عفونی

* آکنه

* نازک و کم پشت شدن مو

* بهبودی کند زخم‌ها

* پوکی استخوان

* ضعف عضلانی

* میل جنسی کم

* قند خون بالا

* پریودهای نامنظم

* اضطراب و افسردگی

* اختلالات خواب

* مشکل در تمرکز

با گذشت زمان، کورتیزول بالا فرد را در معرض انواع بیماری‌های قلبی، دیابت و سلامت روان قرار می‌دهد.

علائم کورتیزول بالا

 

علل بالا رفتن سطح کورتیزول

بعضی از عوامل تاثیرگذار در افزایش سطح کورتیزول عبارتند از:

استرس فیزیکی و روانی: هر نوع عاملی که باعث بروز تنش عصبی در فرد شود قادر است سطح کورتیزول خون را افزایش دهد. حتی ترافیک ساده و یا سرماخوردن سطح کورتیزول خون را تحت تاثیر قرار می‌دهند.

دارو: مصرف بعضی داروها مانند کورتیکواستروئیدها و داروهای ضد بارداری سطح کورتیزول را افزایش می‌دهند.

استروژن: سطوح بالای استروژن در زنان، برای مثال در دوران بارداری با افزایش سطح کورتیزول همره است.

تومورهای غده آدرنال: کورتیزول در غدد فوق کلیوی تولید می‌شود، بنابراین هر مشکلی در ارتباط با این غدد بر سطح کورتیزول تأثیرگذار است.

اختلال غده هیپوفیز: اگر غده هیپوفیز بیش از حد فعال باشد باعث تحریک مداوم غدد فوق کلیوی شده و این روند منجر به تولید کورتیزول مازاد می‌شود.

سوءتغذیه: یکی دیگر از عوامل تاثیر گذار در بالا رفتن کورتیزول، سوء تغذیه و فقر غذایی است.

از سایر عوامل تاثیرگذار در بالا رفتن کورتیزول می‌توان به افسردگی، دیابت، PCOS و اعتیاد به الکل اشاره نمود.

علت کورتیزول بالا

 

علائم اصلی کورتیزول پایین چیست؟

کورتیزول توسط غدد فوق کلیوی تولید می‌شود، بنابراین سطوح پایین و کورتیزول مزمن (یا هیپوکورتیزولیسم) نوعی نارسایی غده آدرنال را نشان می‌دهد به این معنی که غدد فوق کلیوی قادر به ترشح کورتیزول کافی نیستند. نارسایی آدرنال را می‌توان به ۳ دسته تقسیم کرد:

نارسایی اولیه آدرنال: عاملی به طور مستقیم بر عملکرد غده فوق کلیوی تأثیر گذاشته و منجر به کاهش تولید کورتیزول شده است.

نارسایی ثانویه آدرنال: غده هیپوفیز قادر نیست به اندازه کافی هورمون ACTH ترشح کند. هورمون ACTH میزان تولید کورتیزول را در بدن تنظیم می‌کند.

نارسایی آدرنال مرتبط با هیپوتالاموس: هیپوتالاموس مقدار ناکافی از هورمون CRH به خون آزاد می‌کند. هورمون CRH تنظیم کننده مقدار ACTH در بدن است.

بهتر است بدانید که در برخی از موارد و اگر سطح کورتیزول نرمال نباشد، پزشک قرص کورتیزول را تجویز خواهد کرد اما مصرف خودسرانه آن توصیه نمی‌شود.

علائم کورتیزول پایین

 

انجام آزمایش کورتیزول را به هومکا بسپارید

اگر قصد انجام آزمایش کورتیزول یا سایر خدمات آزمایشگاهی را دارید، نیازی نیست تا حتما به آزمایشگاه بروید. مجموعه هومکا با همکاری مجهزترین آزمایشگاه‌ها در استان تهران، کرج، شیراز، اصفهان، اهواز، رشت، تبریز و مشهد، همواره بهترین خدمات آزمایش در منزل را زیر نظر بیمه پایه و تکمیلی به شما ارائه می‌دهد.

برای انجام خدمات آزمایش در منزل یا تفسیر آزمایش، می‌توانید با شماره ۰۲۱۶۷۳۷۱ تماس بگیرید یا با کلیک بر روی بنر زیر، درخواست آزمایش خود را ثبت کنید. در اینصورت، همکاران ما با شما تماس خواهند گرفت و هماهنگی‌های لازم جهت انجام آزمایش صورت می‌گیرد. بهتر است بدانید که جواب آزمایش شما نیز با بررسی بهترین متخصصان، در کوتاه‌ترین زمان  به دستتان خواهد رسید.

دکمه ثبت درخواست رایگان

دسترسی سریع

سوالات متداول

آیا کورتیزول بالا قابل درمان است؟
بله. اگر سطح این هورمون در آزمایش کورتیزول بالا باشد، پزشک داروهایی مانند قرص کورتیزول برای شما تجویز خواهد کرد.
دلیل اصلی بالا رفتن کورتیزول در آزمایش خون چیست؟
مهم‌ترین دلیل افزایش ترشح هورمون کورتیزول، اختلالات غدد فوق کلیوی است.
آیا رژیم غذایی در کاهش سطح هورمون کورتیزول تاثیرگذار است؟
بله، مصرف غذاهای غنی از منیزیم می‌تواند در تنظیم سطح کورتیزول در بدن موثر باشد که شامل: آووکادوها، موز، کلم بروکلی، شکلات تلخ و دانه کدو تنبل می‌شود.
آیا انجام آزمایش کورتیزول در منزل نیز امکان‌پذیر است؟
بله، مجموعه هومکا با همکاری بهترین آزمایشگاه‌ها و تحت نظر بیمه پایه و تکمیلی، انواع خدمات آزمایش در منزل مانند آزمایش کورتیزول را به راحتی برای شما انجام می‌دهد. تنها کافی است تا با شماره ۰۲۱۶۷۳۷۱تماس بگیرید.
خدمات آزمایش در منزل هومکا در چه شهرهایی قابل انجام است؟
مجموعه هومکا انواع خدمات آزمایش در منزل را در شهرهای تهران، شیراز، اصفهان، مشهد، تبریز، رشت، اهواز و کرج ارائه می‌دهد.

پرسش و پاسخ با پزشک

Loading...
Loading...
دوست دارید درباره فاکتور CBC بیشتر بدانید؟
برای دریافت فایل راهنما، کافیست اطلاعات زیر را وارد نمایید.
request
دانلود فایل
interpretation-icon

تفسیر رایگان CRP

mg/L